Apa Itu Faraid?

Definisi Faraid

Faraid (فرائض) berasal daripada perkataan Arab "faridhah" yang bermaksud "bahagian yang telah ditetapkan". Dalam istilah syarak, Faraid — juga dikenali sebagai ilmu al-mawarith — merujuk kepada ilmu dan hukum pembahagian harta pusaka orang Islam mengikut kadar yang telah ditetapkan oleh Allah SWT. Ia menentukan siapakah yang layak mewarisi dan berapakah bahagian setiap waris selepas seseorang meninggal dunia.

Hukum Faraid

Mempelajari dan melaksanakan Faraid adalah fardu kifayah — kewajipan yang mesti ditunaikan oleh sekurang-kurangnya sebahagian anggota masyarakat Islam supaya harta pusaka dapat dibahagikan dengan betul. Dalil utama hukum Faraid terdapat dalam Al-Quran, terutamanya Surah An-Nisa' ayat 11:

"Allah perintahkan kamu mengenai (pembahagian harta pusaka untuk) anak-anak kamu, iaitu bahagian seorang anak lelaki menyamai bahagian dua orang anak perempuan..." (An-Nisa': 11)

Bahagian pasangan pula dinyatakan dalam Surah An-Nisa' ayat 12:

"Dan bagi kamu (suami-suami) seperdua dari harta yang ditinggalkan oleh isteri-isteri kamu jika mereka tidak mempunyai anak... Dan bagi mereka (isteri-isteri) pula seperempat dari harta yang kamu tinggalkan, jika kamu tidak mempunyai anak..." (An-Nisa': 12)

Ayat berikutnya (An-Nisa': 13–14) menegaskan bahawa pembahagian ini adalah batas-batas (hudud) Allah yang wajib dipatuhi, manakala ayat 176 menerangkan kes Kalalah (si mati tanpa anak dan tanpa bapa). Kewajipan menuntut ilmu ini turut ditekankan dalam hadis Nabi SAW:

"Pelajarilah ilmu Faraid dan ajarkanlah kepada orang lain, kerana sesungguhnya ia adalah separuh ilmu." (Riwayat Ibn Majah)

Rukun dan Syarat Faraid

Pembahagian pusaka secara Faraid berdiri di atas tiga rukun:

• Pewaris (al-Muwarrith) — orang yang meninggal dunia dan meninggalkan harta.
• Waris (al-Warith) — orang yang masih hidup dan layak mewarisi harta si mati.
• Harta pusaka (al-Mauruth) — harta bersih yang ditinggalkan selepas ditolak kos pengurusan jenazah, hutang, dan wasiat.

Terdapat tiga sebab mewarisi: hubungan kekeluargaan/keturunan (nasab), perkahwinan yang sah (nikah), dan pembebasan hamba (wala'). Sebaliknya, seseorang waris boleh terhalang daripada mewarisi kerana penghalang (mawani') seperti:

• Membunuh pewaris.
• Berlainan agama (bukan Islam tidak mewarisi harta si mati Islam).
• Perhambaan (tidak lagi relevan pada masa kini).

Faraid di Malaysia

Di Malaysia, Faraid dilaksanakan mengikut Mazhab Syafi'i yang menjadi pegangan rasmi negara. Proses pembahagian harta pusaka melibatkan beberapa institusi mengikut jenis dan nilai harta:

• Mahkamah Syariah — mengeluarkan Sijil Faraid yang menentukan bahagian setiap waris mengikut hukum syarak.
• Unit Pembahagian Pusaka Kecil (JKPTG) — menguruskan pusaka kecil yang mengandungi harta tak alih (biasanya bernilai bawah RM 2 juta).
• Amanah Raya Berhad (ARB) — mentadbir pembahagian harta pusaka, terutamanya harta alih.
• Mahkamah Tinggi (Sivil) — untuk pusaka besar melalui geran probet atau surat kuasa mentadbir.

Rujukan rasmi: JAKIM, Jabatan Kehakiman Syariah Malaysia (JKSM), dan Amanah Raya Berhad.

Kepentingan Faraid

• Keadilan Ilahi — Pembahagian ditetapkan oleh Allah berdasarkan hikmah dan keadilan.
• Mengelak perbalahan — Memberikan panduan jelas supaya waris tidak bertelingkah.
• Melindungi hak waris — Setiap waris dijamin haknya tanpa boleh dinafikan.
• Kesinambungan ekonomi — Harta diagihkan kepada ramai penerima, mengelak pemusatan kekayaan.

Salah Faham Biasa Tentang Faraid

Senario Faraid Mengikut Keadaan

Ketahui pembahagian khusus mengikut siapa yang meninggal dunia dan waris yang terlibat:

• Faraid Suami Meninggal — bahagian isteri, anak, dan ibu bapa apabila suami meninggal.
• Faraid Isteri Meninggal — bahagian suami (1/2 atau 1/4), anak, dan ibu bapa.
• Faraid Ayah Meninggal — pengiraan Faraid apabila si mati seorang ayah.
• Faraid Ibu Meninggal — pengiraan Faraid apabila si mati seorang ibu.
• Faraid Anak Lelaki dan Perempuan — penjelasan nisbah 2:1.
• Jadual Pembahagian Faraid — carta pecahan penuh untuk semua waris.

Soalan Lazim (FAQ)

Apakah maksud Faraid?

Faraid (فرائض) berasal daripada perkataan Arab faridhah yang bermaksud bahagian yang telah ditetapkan. Ia merujuk kepada ilmu dan hukum pembahagian harta pusaka orang Islam mengikut kadar yang ditetapkan oleh Allah SWT dalam Al-Quran, terutamanya Surah An-Nisa'.

Apakah hukum Faraid dalam Islam?

Mempelajari dan melaksanakan Faraid adalah fardu kifayah, iaitu kewajipan yang mesti ditunaikan oleh sekurang-kurangnya sebahagian anggota masyarakat Islam. Pembahagian harta pusaka mengikut Faraid adalah wajib bagi umat Islam berdasarkan dalil qat'i dalam Al-Quran dan Sunnah.

Adakah Faraid wajib dilaksanakan?

Ya. Di Malaysia, Faraid adalah kaedah lalai (default) yang wajib bagi pembahagian harta pusaka orang Islam. Bahagian setiap waris adalah hak tetap yang tidak boleh dinafikan, kecuali waris bersetuju secara sukarela melalui mekanisme sah seperti takharuj.

Siapakah waris dalam Faraid?

Waris utama termasuk pasangan (suami atau isteri), anak-anak (lelaki dan perempuan), serta ibu dan bapa si mati. Waris lain seperti datuk, nenek, dan adik-beradik hanya mewarisi apabila waris yang lebih hampir tiada.

Bolehkah seseorang mengelak atau menolak Faraid?

Pembahagian Faraid tidak boleh diketepikan sepenuhnya. Namun, sebahagian harta boleh diuruskan semasa hidup melalui hibah (pemberian) atau wasiat (maksimum 1/3 untuk bukan waris). Selepas kematian, waris juga boleh bersetuju menyusun semula bahagian melalui takharuj.